Ekspresivne forme arhitekture Beograda kroz objektiv Bojana Bojanića

Na srpskoj fotografskoj sceni ne postoji veliki broj autora čija je tema vezana isključivo za arhitekturu grada. Među njima je i Bojan Bojanić, po struci diplomirani istoričar umetnosti, koji je svoju ljubav i znanje o arhitekturi Beograda pretočio u medij fotografije. On ne koristi tu arhitekturu kao kulisu za ilustrovanje gradskog života, već su građevine glavni akteri u svakom njegovom delu. Bojanićeve fotografije istinski dočaravaju monumentalnost arhitekture grada. Koristeći dugu ekspoziciju, on postiže efekat protoka vremena dok građevine nemo stoje, kao svedoci svih promena u dinamičnom životu grada. S druge strane, izbor da fotografije budu crno-bele čini da je akcenat na konturi i skulptoralnosti arhitekture. Odsustvo boje i svođenje na valere utiče da se bolje istaknu kontrasti, igra volumena i kompozicija fasada. Upotreba širokog ugla doprinosi kadriranju totala i plasiranje objekata u širi kontekst urbane strukture grada. Izbor građevina je različit, ali se određeni tipovi objekata ističu, a to su pre svega uglovnice ili antologijski primeri beogradske međuratne arhitekture, kao što su Državna štamparija (arh. Dragiša Brašovan, 1933−1940). Bojanić je takođe izabrao primere međuratne stambene arhitekture, poput zgrade na uglu Crnogorske i Pop Lukine ulice (arh. Franja Urban, 1935), zatim kuće na uglu ulica Osmana Đikića i Stojana Novakovića i konačno opštinske stanove na uglu Herceg-Stjepana i Senjanin Ive (1922−1924). Međutim, on se ne fokusira isključivo na graditeljsko nasleđe pre Drugog svetskog rata, već takođe fotografiše ili palatu nekadašnjeg Saveznog izvršnog veća (arh. Antun Urlih, Vladimir Potočnjak, Dragica Perak, Zlatko Nojman, Mihailo Janković, 1947−1961), jedan od simbola političke moći Komunističke partije Jugoslavije. Osim arhitekture koja već predstavlja deo graditeljskog nasleđa Beograda, Bojanić fotografiše i savremene interpolacije u užem gradskom jezgru, među kojima su hotel Courtyard Belgrade City Center na uglu Vase Čarapića i Dositejeve (2014−2015), hotel Hilton na uglu Kralja Milana i Kralja Milutina (2016−2018) i poslovna zgrada Tri lista duvana na uglu Bulevara kralja Aleksandra i Kneza Miloša (2007−2022). Stiče se utisak da Bojanića naročito privlači dočaravanje ekspresivnih formi urbanih repera, kako starih tako i novih, poput nove zgrade Palilulske pijace (2019) ili Savograda (arh. Mario Jobst, 2006−2010). Među izabranim motivima posebno se ističe izuzetno ekspresivna fotografija palate Zora na uglu Makenzijeve i Kneginje Zorke (arh. Spasoje Krunić, 2005). Dramatični oštri volumeni vizuelno „sukobljeni“ sa suncem takođe su prisutni na fotografiji hotela Hayat (arh. Ivan Antić, 1985−1990). Odnos svetlosti i senke posebno je važan u Bojanićevoj fotografiji i on je obilato istražuje. On bira dela koja nose u sebi ekspresivnost, kao što su Muzej savremene umetnosti (arh. Ivan Antić i Ivanka Raspopović, 1960−1965) ili Sportski centar Mirko Sandić (arh. Ivan Antić, 1971−1973). Dela arhitekte Maria Jobsta su naročito čest motiv na Bojanićevim fotografijama, pa tako imamo kadrove novobeogradskih blokova 12 i 20. Pri fotografisanju nove palate Narodne banke Srbije (arh. Grujo Golijanin, 1992−2005), Bojanić ističe tektoničnu razuđenost jugozapadne fasade koja često promakne oku posmatrača. Nasuprot oštrim linijama i volumenima su i fotografije objekata mekših, zalučenih ili gotovo organskih formi, poput B23 Office Park (2007−?), poslovne zgrade NLB banke u bloku 31 ili Kineskog kulturnog centra (2017−2020). Bojanićev fokus je često usmeren i na nove urbane repere, poput stambeno-poslovnih kula koje su podignute u poslednjoj deceniji. Među njima su kula West 65 (arh. Flečer Prist, 2018−2021), Skyline u Ulici Kneza Miloša (arh. Ami Mur, 2020−2024) i Bussiness Garden u Ulici Starine Novaka (2017−2019). Sve one na jedan veoma jasan način odražavaju arhitekturu globalizacije koja trenutno dominira na beogradskoj arhitektonskoj sceni. Na kraju, tu su i fotografije kontroverznog Beograda na vodi koji neminovno menja izgled i identitet Beograda. Bojanić beleži te procese i dugom ekspozicijom uvodi vodu i nebo kao podjednako važne elemente na fotografijama. Dok voda deluje glatko i mirno poput leda, nebo je izuzetno dramatično. Bojanić beleži protok vremena i na drugačiji način, kroz fotografisanje nadgradnji postojećih građevina, poput poslovne zgrade preduzeća Napred u bloku 21 na Novom Beogradu. Osim arhitekture koja odaje utisak reprezentativnosti, motiv na fotografijama su i oni objekti koji odlično ilustruju transformaciju Beograda u grad globalizacije, poput poslovne zgrade u Višnjičkoj ulici. Fotografije Bojana Bojanića predstavljaju vredno svedočanstvo arhitektonske transformacije Beograda u poslednjih stotinu godina. One su jedan poetičan osvrt na različite arhitektonske pravce koji su vizuelno oblikovali Beograd. Otud će za posetioce ove izložbe ove fotografije biti nesumnjivo stimulativne kada je u pitanju razmišljanje o identitetu grada i koliko se on u proteklim decenijama višestruko menjao. Vladana Putnik Prica